Lenf sistemi ve lenfödem nedir...
Atardamarlar tarafından taşınan oksijen ve besinleri hücreler, mikro dolaşım adını
verdiğimiz kapillerdamarlardan oluşan sistemle alırlar. Kapiller damarlar, endotel
adı verilen tek katlı hücrelerden oluşur. Hücreler, mikro dolaşıma atardamar tarafından
getirilen besini ve oksijeni alırlar, hücrelerin ürettiği atıklar ve karbondioksit
ise toplardamar tarafından dolaşıma geri döner. Damarların dışında, hücreler arasında
bulunan daha büyük molekül ve elemanların taşıma görevi ise lenf damarları tarafından
yapılır. Kısaca alışveriş sırasında damar dışına çıkan sıvılar, moleküller, hücreler,
artıklar dokular arasından lenf damarları ve toplardamarlar tarafından toplanır.
Dokular arasındaki protein vb. maddelerden zengin sıvıya, ak kan yani lenf sıvısı
denir ve lenf nodülleri olarak adlandırılan toplanma noktalarında süzülerek, temizlendikten
sonra toplardamarlarla birleşerek dolaşıma katılır.
Ödem, hücreler arası sıvıdaki artış nedeniyle ortaya çıkan şişliktir. Ödem, dokular
arasındaki sıvının fazlalığından veya biriken sıvının taşınamamasından oluşur. Nedeni
ne olursa olsun ödem, damar geçirgenliği ve lenfatik drenaj arasındaki dengesizliğe
bağlıdır. Dokular arasında normalden fazla protein ve bunun etkisiyle sıvı birikmesiyle,
özel bir ödem şekli olan lenfödem oluşur. Dokular arasında biriken sıvının yerini,
zaman içinde proteinlerin ve diğer bağ dokusu elemanlarının almasıyla bacaklarda
şişme ve ağırlaşma olur.
Kanın bileşenlerindeki dengesizlikler, enfeksiyon, travma gibi lokal faktörler dokular
arasında fazla sıvı birikmesine neden olur. Lenf damarları ve toplardamarların taşıma
kapasitesini aşan sıvı, dokular arasında kalır. Lenf sisteminde bozukluk olmadan,
taşıma kapasitesini aşmasıyla dokular arasındaki sıvı göllenmesiyle ödem oluşur.
Lenfödem
Dokular arasında lenf sıvısının birikmesiyle oluşur. Lenf sıvısı proteinden zengindir
ve lenf damarlarıyla toplardamarlara taşınır. Vücudun her tarafında oluşabilecek
lenfödeme en sık bacaklarda rastlarız. Lenf sistemini oluşturan yapıların eksikliği
veya bozukluğu birincil lenfödeme (primer) neden olur. Ortaya çıkış yaşına göre;
doğumsal, ergenlik veya yetişkin (kongenital, precox, tarda) tip olarak ayrılır.
Sekonder lenfödem; enfeksiyon, travma, cerrahi, radyasyon tedavisi, böcek ısırması,
zehirli otlar gibi dış etkiler sonucu gelişir. Meme kanserinde, cerrahi ve radyasyon
tedavisinden sonra hastaların %25'inin kolunda lenfödem görülebilir.
Klinik tablonun ciddiyetine göre lenfödem 4 gruba ayrılır:
Klinik evre 1-Geri dönüşü olan lenfödem; gün içinde artan ödem, sabahları
yataktan kalkarken en azdır.
Klinik evre 2-Yerleşmiş geri dönmeyen lenfödem; şişlik, bacakların ağırlaşması,
etkilenen bölgede ağrı, yanma, hareket kısıtlılığı, bağ dokusunda artma ve hastalığın
günlük yaşantıyı kısıtlamaya başlaması.
Klinik evre 3-Lenfostatik elefantiasis; etkilenen uzuvlarda deformasyon,
hareket ve fonksiyon kısıtlaması, ciddi ağrılar.
Klinik evre 4-Steward Treves sendromu (lenfanjiosarkom) lenf damarlarında
kanserleşme ve tüm vücuda yayılması.
Yakınmaların oluşması zaman alır. Yakınmalar bazen lenfatik sistemin yaralanmasından
yıllar sonra ortaya çıkabilir. Şişlik yakınması ilk önce el veya ayağın ön yüzünde
oluşur. Erken dönemlerde ayakta başlayan ve giderek yukarı çıkan yumuşak ödem vardır.
Zamanla ödem artar ve hastalar ağırlık ve yorgunluktan yakınırlar.
Proteinden zengin olan ödem sıvısı ve göllenme, mikropların gelişmesi için uygun
ortam sağlar ve lenfanjit olarak adlandırılan enfeksiyon atakları ortaya çıkar.
Hastaların %25'inde bu ataklar tekrarlar. Enfeksiyona karşı direnç azalır. İleri
dönemlerde deri altı dokusunda fibrozis gelişmesi sonucu deri kalınlaşır, cilt gergin
ve serttir. Muayenede erken dönemlerde, ödemin üzerine basıldığında iz yani gode
bırakır, hastalığın ilerlemiş döneminde cilt kalınlaşır ve sertleşir, gode oluşmaz.
El veya ayaklarda duyu bozuklukları ve eklem sertlikleri görülür. Dirsekte veya
dizin arkasında gerginlik ve hassasiyet oluşur.
Yorgun, ağır ve şiş bacakların diğer nedenleri arasında olan "Varis"
ve diğer "Toplardamar hastalıklar" hakkında daha
fazla bilgi için tıklayın.
